ผมคิดว่าตัวเอง (และ 'expert' บางประเภท) เป็นกลุ่มคนที่มีฟังก์ชั่นแปลกประหลาดไปจนถึงอาจจะมีประโยชน์น้อยมากไปจนถึงเผลอทำร้ายมู๊ดแอนจอยของใครๆไปแบบไม่รู้ตัวเยอะอยู่ (แต่ใดๆในมุมมองผมก็คือฉันแค่พูดอย่างที่คิดอ่ะนะ....)
คือด้วยความที่ผมเล่นบอร์ดเกมมาค่อนข้างนานคือก็ 15-16 ปีแล้ว จำนวนเกมก็นับกันก็คงต่ำพันไม่เท่าไร เทียบกับการที่วงการบ้านเรามันบูมกันจริงกันช่วงไม่ถึง 10 ปี (เอาจริงๆส่วนมากก็เข้ามา 0-6 ปี) มันทำให้ผมมีช่วงประสบการณ์ที่ 'แก่' กว่าประชากร 90% ในคอมมูนิตี้มากอยู่ - ใดๆแล้วนี่ไม่ใช่การอวดอ้างอะไรแค่กล่าวให้เข้าในพื้นหลังมุมมองเฉยๆ
ทีนี้ถ้าคุณทำสิ่งใดซ้ำซากมาขนาดนี้ไม่ว่าจะเป็นอะไรคุณก็น่าจะมีอารมณ์แบบสัมผัสที่หกโผล่มาหน่อยๆ คือคุณจะเริ่มมองเห็นองก์ประกอบที่เกมถูกสร้างขึ้นมา มองเห็นสิ่งที่คนออกแบบพยายามนำเสนอ คาดเอารูปแบบการเล่นรวมไปถึงวิธีที่ผู้เล่นจะทำในเกม รวมถึงมองเห็นเค้าลางของตัวเลือกที่จะนำไปสู่ชัยชนะที่เด็ดขาด และสิ่งเหล่านี้มักจะโผล่ออกมาในสายตาคุณจากการเล่นแค่รอบเดียว ที่แย่กว่านั้นคือยังไม่จบก็เห็นมากที่ควรจะเห็นแล้ว
ซึ่งฟังเหมือนจะเท่จะเก่ง เป็นเรื่องดีๆ แต่ในหลายๆแง่แล้วนี้มัน curse of knowledge ชัดๆ
ประเด็นแรกที่อยากพูดคือ ด้วยประสบการณ์แล้วผม (และบรรดา 'expert') จะ 'ตัดสิน' เกมกัน 'เร็ว' ในแบบที่คุณคาดไม่ถึง หลายเกมมัน 'จบ' ตั้งแต่ตอนฟังแล้วด้วยซ้ำ
คือกลไกบอร์ดเกมมันมีอยู่แค่ไม่กี่สิบ มันก็ผสมๆกันในสัดส่วนที่เปลี่ยนตรงนี้นิดปรับตรงนั้นหน่อยไม่ต่างกับคุณไปร้านเบอร์เกอร์ที่มีอยู่หลายสิบเมนูแต่จริงๆมันก็แค่เอาเนื้อชิ้นเดิมนั้นแหละมาเปลี่ยนวิธีหั่นกับเปลียนซอสซักเท่าไร
คือสำหรับคนแบบผมแล้ว พอเราลอกเปลือกแล้วเริ่มมองมันด้วย mindset ของระบบกลไกแล้ว ทุกอย่างมันคล้ายกันไปหมด คอมโบก็ท่าประมาณนี้ คิดคะแนนก็ประมาณนั้น ความตื่นเต้นจากกิมมิคก็เป็นเรื่องที่แทบไม่ได้เจอ
แต่.... สำหรับคนที่ไม่เคยเจอมันมาก่อน หรือเคยเล่นแต่เกมเศรษฐี หมากฮอส บันไดงูมาเนี่ยไม่ว่าเกมไหนๆ ต่อให้มันอยู่ในอันดับที่ 2 หมื่นของ BoardgameGeek มันก็ยังโคตรว้าวอยู่ดี แบบสุดยอดไปเลยโลกนี้มีวิธีคิดวิธีเล่นแบบนี้ด้วยจริงเหรอว่ะ เก็บของจัดชุดแล้วเอาไปรวมทำคะแนนโบ๊ะบะยังกับฝันไป... อะไรประมาณนั้น
ซึ่งมันเป็นสิ่งที่คนแบบผม ลืม.. ไม่สิมันกลับไปทำตัวใส่ซื่อแบบนั้นไม่ได้อีกแล้ว
คือหรับผู้เล่นใหม่แล้วทุกการพานพบล้วนแต่เป็นเรื่องที่สวยงาม พวกเค้าไม่ได้ต้องการ 'Best of' หรือเกมที่ดีที่สุดไม่ว่าจะรูปแบบไหนก็ตามถึงจะสนุกได้
และการมานั่งฟังคนแบบผมบ่นเรื่องเกมน่ะมันจะพรากความสนุกส่วนนี้ของคุณไปง่ายๆเลยล่ะ
ประเด็นที่สองคือไอ้พวก Best of XXXX นี้แม่งโคตรตัวพังประสบการณ์ผู้เล่นใหม่
คือผมไม่ได้บอกว่าการจัดชุดจัดอันดับมันไม่ดี ผมก็ทำ ใครๆก็ทำ ยิ่งเล่นมาเยอะยิ่งอยากทำลิสของตัวเองมาอวดมาพูดคุยแลกเปลี่ยนกัน คือมันตัวจุดประเด็นสนทนาแบบเนิร์ดๆที่โคตรดี ไอ้แบบ Top 10 Worker Placement, 10 เกมปาร์ตี้ทุกบ้านต้องมี, ข้ามหมาป่าไปเล่นอวาลอนเลยดีกว่าเยอะ!! อะไรทรงๆนั้น
คือสำหรับคนที่พึ่ง 'เข้าวงการ' เนี่ยคำแนะนำพวกนี้จริงๆมันก็ไม่ได้แย่อะไร แต่ในบางแง่แล้วผมคิดว่ามันจะไป 'จำกัด' ความเป็นไปได้ในการมองหาความสนุกมากกว่าไปช่วยเสริมความสนุก
อย่างเช่นถ้ามีเด็กใหม่ไปซื้อเกมนึงมาแล้วชอบมาก (อย่างที่บอกมือใหม่เล่นอะไรก็สนุก) แล้วเจอคนมาบอกว่า มันมีเกมดีกว่านี้เยอะอยู่นะลองเกมเทพตัวนี้ดู ลืมเกมด๋อยๆที่น้องชอบแน่นอน ในทางหนึ่งเราก็คือไปโชว์เพดานความสนุกให้เค้าแบบที่ไม่ได้ร้องขอไปเสียแล้ว (ซึ่งตอนที่ผมยังวัยรุ่นกว่านี้ก็เคยทำตัวแบบนี้แหละ ร้อนวิชาอยากอวด ขออภัยด้วย)
มันออกจะน่าเศร้านิดหน่อยแต่เจ้าพวก Best of เนี่ยมันเหมาะสำหรับคนประเภทเดียวกันอ่านเท่านั้นแหละ ต่อให้เด็กใหม่มาเล่นพวกเค้าก็ไม่เข้าใจอยู่ดีว่ามันเจ๋งยังไงเพราะยังผ่านประสบการณ์มาไม่ครบทุกแง่มุม
ประเด็นที่สามคือระบบเรทติ้งแม่งไร้ประโยชน์สุดๆ ไม่ว่าจะจากใครก็ตาม
แต่ถึงจะพูดแบบนั้นเวลาคุณไปอยู่ใน 'ดง Geek' ที่เข้าใจในเรื่องค่าเฉลี่ยบางอย่างแล้วมันก็มีประโยชน์ในการจับทางจากชาวเนิร์ดด้วยกันนะ ทว่ามันแทบจะกลายเป็นขยะไปเลยสำหรับคนเล่นสายตามร้านหรือครอบครัวที่เล่นตามบ้านหรือตามงานรวมญาติ เกมมันจะคะแนนเฉลี่ย 5 / 6 / 8.1 / 10 ก็ไร้ความหมายโดยสิ้นเชิงเมื่อสิ่งที่ทุกคนต้องการคือความสนุกอะไรก็ได้ที่ทุกคนได้ enjoy ร่วมกัน...
มันน่าเศร้าแหละแต่ ป็อกเด้งกับเกมเศรษฐีมันก็มีที่ทางของมันอ่ะนะ (แต่เดี๋ยวนี้เกมสมัยใหม่ที่เอาไปแนบเนียนแทรกแทนเกมพวกนี้ก็มีเยอะอยู่)
คือคนที่เล่นบอร์ดเกมแค่เดือนละครั้งสองครั้งไม่ได้ต้องการสุดยอดเกมระดับ top tier หรอก ไม่ได้อยากมานั่งฟังเพื่อนบ่นคอมโบเชี้ยไรไม่รู้เรื่องยาวๆพร้อมกับอวดว่าฉันเก่งอย่างโง้นอย่างงี้ด้วย
สิ่งที่พวกเค้าต้องการคือ 'ความสนุก' ที่ถ้าคุณเค้าใจตั้งแต่ข้อแรกก็คือเกมเชี้ยอะไรก็สนุกทั้งนั้นแหละ และมันก็เป็นของที่เป็นไปไม่ได้เลยที่จะ 'เรทติ้ง' ความสนุกออกมา
ประเด็นที่สี่ ว่าด้วยความ 'ใหม่'
ไม่รู้ว่าทุกคนจะจำซัก 10 เกมแรกของตัวเองได้ไหม แล้วจำได้หรือปล่าวว่ามันตื่นเต้นขนาดไหน แบบตอนที่เก็บสีใน Ticket To Ride ได้ครบ 8 อัน วางบ้านเลขเรียง 5 6 7 8 ใน Catan แล้วฝันหวานว่าจะได้ทรัพยากรฟรีทุกตาแน่ๆตามหลักสถิติน่ะ
ในมุมผมแล้วพวกกลไกมันก็มีการพัฒนาอยู่ตลอดแค่มันอาจจะเล็กน้อยจนเผลอมองข้ามไป เราไม่ได้ต้องการ 'สิ่งใหม่' เราแค่ต้องการ 'การค้นพบใหม่ๆ' ซึ่งอะไรพวกนี้มันเป็นสิ่งที่พวกที่ทำรีวิวซ้ำๆซากๆแบบผมไม่สามารถนำเสนอให้คุณได้ แล้วไอ้ best of the best, of the best , of the best เนี่ยยิ่งไปกันใหญ่ เพราะมันไม่ใช่เกมที่ดีที่สุดแต่มันคือเกมที่สนองรสนิยมคนเขียนมากที่สุดต่างหาก ซึ่งไม่ใช่คุณแน่ๆ
สาระคือผู้เล่นใหม่ไม่ต้องการมาสเตอร์พีช เค้าต้องการประสบการณ์!! แล้วไอ้ประสบการณ์เนี่ยมันไม่จำเป็นต้องมี expert ที่ไหนมาตีตรารับรอง
สุดท้ายแล้วมีอะไรจะบอกกับตัวผมเองหรือ expert คนอื่นที่เผลออ่านมาถึงตรงนี้ไหม?
คือในมุมของผมน่ะคนที่อยากใส่หมวก 'รีวิวเวอร์' (โอเคถึงผมจะคิดว่าตัวเองเป็นนักบ่นแต่ก็คือรีวิวเวอร์อ่ะนะ) ไม่ใช่การตัดสินใจว่าอะไรคือ 'ดีที่สุด' แต่เป็นการช่วยให้ผู้เล่นคนอื่นได้มองเห็นแง่มุมของเกมที่อาจจะช่วยให้เค้ามองหาเกมที่เหมาะกับเค้า (แบบหลายคนชอบแทงสวนผมงี้ ก็ช่วยเหมือนกัน)
ผมเลิกให้ลิส 'ที่ดีที่สุด' ไปนานเหมือนกันเพราะคิดว่าปล่อยให้ทุกคนเล่นเกมที่อยากเล่นไปเถอะ เดี๋ยวก็หาตัวเองเจอจนได้และที่สำคัญคือการเปิดเกมใหม่ๆมันก็จะนำมาซึ่งความหวานหอม และความขมที่จะเป็นการเรียนรู้และสร้างความเข้าใจกับตัวเองมากขึ้น
รีวิวหรือความเห็นสำหรับคุยกันในกลุ่มชาวเนิร์ดนั้นก็ยังสำคัญและเป็นหัวข้อการสนทนาที่ดีในก๊วนของเรานะ แค่มันอาจจะไม่ได้สลักสำคัญอะไรกับคนอื่นเท่านั้นแหละ และนั้นก็เป็นเรื่องที่โอเคเหมือนกัน
แน่นอนว่าคำแนะนำที่อยากมอบให้ทุกคนก็คือ 'เล่นไอ้ที่คุณคิดว่ามันสนุกนั้นแหละ ดีแล้ว'
